წინაგულების ფიბრილაცია
წინაგულების ფიბრილაცია
მიმოხილვა
წინაგულების ფიბრილაცია (AFib) არის გულის რიტმის დარღვევა (არითმია), რომლის დროსაც გული არარეგულარულად და ხშირად ძალიან სწრაფად ცემს.
ამ მდგომარეობის დროს გულის ზედა კამერები — წინაგულები (ატრიუმები) — ქაოსურად და არარეგულარულად იკუმშება და არ მუშაობს სინქრონულად ქვედა კამერებთან — პარკუჭებთან.
AFib-მა შეიძლება გამოიწვიოს:
- სისხლის კოლტების (თრომბების) წარმოქმნა გულში;
- ინსულტი;
- გულის უკმარისობა;
- სხვა გულ-სისხლძარღვთა გართულებები.
ზოგიერთ ადამიანს აღენიშნება:
- სწრაფი და ძლიერი გულისცემა;
- ქოშინი;
- თავბრუსხვევა.
სხვებს კი შესაძლოა საერთოდ არ ჰქონდეთ სიმპტომები.
AFib-ის ეპიზოდები შეიძლება:
- პერიოდულად ჩნდებოდეს და ქრებოდეს;
- ან მუდმივად არსებობდეს.
მიუხედავად იმისა, რომ AFib თავისთავად ხშირად სიცოცხლისთვის უშუალოდ საშიში არ არის, ის სერიოზული დაავადებაა და საჭიროებს მკურნალობას, განსაკუთრებით ინსულტის თავიდან ასაცილებლად.
სიმპტომები
წინაგულების ფიბრილაციის სიმპტომები შეიძლება იყოს:
- სწრაფი, ფრიალა ან ძლიერი გულისცემა (პალპიტაცია);
- გულმკერდის ტკივილი;
- თავბრუსხვევა;
- დაღლილობა;
- სისუსტე;
- მსუბუქი თავბრუსხვევის შეგრძნება;
- ფიზიკური დატვირთვისადმი გამძლეობის შემცირება;
- ქოშინი.
ზოგიერთ პაციენტს სიმპტომები საერთოდ არ აქვს.
წინაგულების ფიბრილაციის ტიპები
- პაროქსიზმული
- სიმპტომები პერიოდულად ჩნდება და ქრება.
- ეპიზოდები შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე წუთიდან რამდენიმე დღემდე.
- ზოგჯერ გულის რიტმი თავისით უბრუნდება ნორმას.
2. პერსისტენტული
- არარეგულარული რიტმი მუდმივად არსებობს.
- თავისით არ სწორდება.
- საჭიროა სამედიცინო ჩარევა
3. ხანგრძლივი პერსისტენტული
- გრძელდება 12 თვეზე მეტხანს.
- საჭიროებს მედიკამენტურ ან პროცედურულ მკურნალობას.
4. მუდმივი
- ნორმალური რიტმის აღდგენა აღარ არის შესაძლებელი.
- მკურნალობის მიზანია გულისცემის კონტროლი და თრომბების პრევენცია.
როდის უნდა მიმართოთ ექიმს?
მიმართეთ ექიმს, თუ გაქვთ:
- არარეგულარული გულისცემა;
- ხშირი პალპიტაცია;
- ქოშინი;
- თავბრუსხვევა.
სასწრაფოდ გამოიძახეთ გადაუდებელი დახმარება, თუ გაქვთ:
- გულმკერდის ტკივილი;
- გულის შეტევის (ინფარქტის) შესაძლო ნიშნები.
მიზეზები
გული შედგება ოთხი კამერისგან:
- ორი ზედა კამერა — წინაგულები;
- ორი ქვედა კამერა — პარკუჭები.
ნორმალურ პირობებში გულისცემას მართავს სპეციალური ელექტრული ცენტრი — სინუსური კვანძი (Sinus Node).
AFib-ის დროს წინაგულებში ელექტრული სიგნალები ქაოსური ხდება, რის შედეგადაც:
- წინაგულები კანკალებენ ან ფიბრილირებენ;
- პარკუჭებში გადადის არარეგულარული სიგნალები;
- ვითარდება სწრაფი და არარეგულარული გულისცემა.
AFib-ის დროს გულისცემა ხშირად აღწევს 100–175 დარტყმას წუთში.
დაავადებები, რომლებიც წინაგულების ფირბილაციას იწვევს
- თანდაყოლილი გულის მანკები;
- სინუსური კვანძის სისუსტის სინდრომი;
- ობსტრუქციული ძილის აპნოე;
- მიოკარდიუმის ინფარქტი;
- გულის სარქვლოვანი დაავადებები;
- მაღალი არტერიული წნევა;
- ფილტვის დაავადებები (მათ შორის პნევმონია);
- კორონარული არტერიების დაავადება;
- ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები (განსაკუთრებით ჰიპერთირეოზი);
- ვირუსული ინფექციები;
- გულის ოპერაცია ან მძიმე ავადმყოფობით გამოწვეული სტრესი.
ზოგჯერ წინაგულების ფიბრილაცია ვითარდება აშკარა გულის დაავადების გარეშეც.
ცხოვრების წესთან დაკავშირებული მიზეზები
წინაგულების ფიბრილაციის გამოწვევა ან გაუარესება შეიძლება:
- დიდი რაოდენობით ალკოჰოლის მიღებამ;
- კოფეინის ჭარბმა მოხმარებამ;
- მოწევამ;
- ნარკოტიკული საშუალებების გამოყენებამ;
- სტიმულანტების შემცველმა პრეპარატებმა (გაციების ან ალერგიის ზოგიერთი წამალი).
რისკ-ფაქტორები
ასაკი
წინაგულების ფიბრილაციის განვითარების რისკი იზრდება ასაკთან ერთად.
მაღალი არტერიული წნევა
დროთა განმავლობაში იწვევს გულის კედლების გასქელებასა და გამკვრივებას.
გულის დაავადებები
- კორონარული დაავადება;
- სარქვლოვანი დაავადებები;
- გადატანილი ინფარქტი;
- გულის ოპერაციები.
სიმსუქნე
ქრონიკული დაავადებები
- დიაბეტი;
- თირკმლის ქრონიკული დაავადება;
- ფილტვის დაავადებები;
- ძილის აპნოე.
ფარისებრი ჯირკვლის ჰიპერფუნქცია
ელექტროლიტების დარღვევა
სისხლში:
- კალიუმის,
- ნატრიუმის,
- კალციუმის,
- მაგნიუმის
დაბალმა ან მაღალმა დონემ შეიძლება არითმია გამოიწვიოს.
ოჯახური ისტორია
ზოგიერთ ოჯახში წინაგულების ფიბრილაცია უფრო ხშირად გვხვდება.
გართულებები
სისხლის კოლტები (თრომბები)
წინაგულების ფიბრილაციის დროს სისხლი შეიძლება დაგროვდეს წინაგულებში და წარმოიქმნას თრომბი.
ინსულტი
თუ თრომბი ტვინის სისხლძარღვებში მოხვდება, შესაძლოა განვითარდეს ინსულტი.
ინსულტის რისკს დამატებით ზრდის:
- მაღალი არტერიული წნევა;
- დიაბეტი;
- გულის უკმარისობა;
- ზოგიერთი სარქვლოვანი დაავადება.
ამ მიზეზით AFib-ის მქონე ბევრ პაციენტს ენიშნება სისხლის გამათხელებელი (ანტიკოაგულანტი) პრეპარატები.
პრევენცია
წინაგულების ფიბრილაციის თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია:
✅ აკონტროლოთ არტერიული წნევა
✅ აკონტროლოთ ქოლესტერინი და დიაბეტი
✅ არ მოწიოთ
✅ შეზღუდოთ ალკოჰოლი
✅ იკვებოთ ნაკლებმარილიანი და დაბალი გაჯერებული ცხიმების შემცველი საკვებით
✅ ივარჯიშოთ დღეში მინიმუმ 30 წუთი კვირის უმეტეს დღეებში
✅ შეინარჩუნოთ ჯანსაღი წონა
✅ იძინოთ 7–9 საათი ღამეში
✅ შეამციროთ და მართოთ სტრესი
მნიშვნელოვანი
თუ გაქვთ არარეგულარული გულისცემა, პალპიტაცია, ქოშინი ან თავბრუსხვევა, აუცილებელია კარდიოლოგთან კონსულტაცია, რადგან წინაგულების ფიბრილაცია ინსულტის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორია.